مىسازد او را از نيكيهاى او و مىگرداند بديهاى او را در پيش دو چشم او ، و مكروه مىسازد او را نشستن با اعراض‌كنندگان از ذكر حقّ تعالى » . و حياء ، پنج نوع است ؛ حياء از گناه ، و حياء از تقصير ، و حياء از كرامت ، و حياء از محبّت ، و حياء از هيبت محبوب ؛ و از براى هريك از اين مراتب ، اهلى است و از براى اهل هريك ، مرتبه‌اى است على حده . تحقيق تفصيلى بدان اى صاحب عقل و ذكاء « 6 » - خداوند مزيّن سازد تو را به زينت حياء - آنكه حياء ، خلقى است از اخلاق حسنهء نفسانيّه ، و صفتى است از اوصاف حميدهء انسانيّه ، عقل را قرينى است موافق ، و دين را رفيقى است صادق ، و ايمان را جزئى است كامل و لايق ، بندگان را در سلوك الى اللّه مطلوب و مرغوب ، و از حقّ - جلّ و علا - منفىّ و مسلوب است ، كه : إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها « 7 » ؛ و استعمال آن در حقّ تعالى ، به طريق مجاز است كه منظور از آن ، حاصل حياء است ، مثل استعمال صفت غضب كه منظور از آن در حقّ تعالى ، حاصل غضب است ؛ و عقلا و سعدا « 8 » را صفتى است غريزى و طبيعى كه از لوازم عقل انسانى است ؛ چنان‌كه از حضرت امير المؤمنين - عليه الصّلاة و السّلام - مروىّ است كه : « جبرئيل » ع نازل گرديد بر « آدم » ع و گفت : اى « آدم » ! من مأمورم از جانب حقّ تعالى آنكه مخيّر سازم تو را در يكى از سه چيز كه اختيار كنى آن را و واگذارى دوتاى ديگر را ! پس « آدم » ع گفت : اى « جبرئيل » ! كدام

--> ( 6 ) - سرعت فهم ( 7 ) - البتّه خدا شرم نمىكند از اينكه مثل زند به پشه و آنچه بالاتر از آن است : سورهء 2 آيهء 26 ( 8 ) - نيك‌بختان